Forums
Shkodra -Lajme - Forum - Chat - Muzik - Radio -Video - TV :: Forums :: Rreth Shkodrës dhe per Shkodrën :: Historia e Shkodrës
 
<< Previous thread | Next thread >>
Emigracioni dhe shpernguljet e Shqiptarve/Shkodranve ner Shekuj.
Moderators: :::ShkoderZemer, SuperGirl, babo, ⓐ-ⓒⓐⓣ, Edmond-Cela, ::bud::, ~*Christel*~, Al Bundy, :IROLF:, ::albweb::, OLIVE OYL
Author Post
L - N
Sat Mar 06 2010, 03:52pm
Registered Member #1228
Joined: Wed Sep 12 2007, 10:00am

Posts: 10623
Në dyert e Romës ka rrënjë shqiptare


Scodra ose Scutary ne Harte


Ylli Polovina
Të rregulluara në formën më të standardizuar për t’u mbajtur sa më lehtë mend, të dhënat kryesore për arbëreshët në Itali thonë se ata gjenden në jugun e saj, në Kalabri dhe Siçili. Ata që janë më kuriozë kanë depërtuar deri tek të mësuarit se bashkëkombës të pesëqind viteve më parë ndodhen edhe në krahinën e Pulias dhe të Molises, pra në Italinë qendrore. Dinë po ashtu se tashmë të asimiluar ata nuk kanë qenë pak mes popullsisë vendase në ish-territoret e Republikës së Venedikut, në verilindje të Italisë. Akoma më të interesuarit kanë përvetësuar informacion se arbëreshët kanë arritur të shkojnë gjer në Torino, në skajin tjetër të gadishullit Apenin, në atë veriperëndimor dhe se :

po ashtu në shekullin e shtatëmbëdhjetë, saktësisht në vitin 1756, njëmijë e shtatëqind e pesëdhjetë e gjashtë të ikur nga Shkodra u vendosën në qytezën Pianiano (Viterbo), pra vetëm disa dhjetëra kilometra larg Romës.


Pianiano (Viterbo)


Prej këtyre të gjithëve shumë pak ose nuk dinë fare se në Grotaferrata, në një qytet në shpatullën e një kodre nga më piktoresket, vend i ajrosur dhe me klimë shumë të shëndetshme, atje ku artistët dhe shumë nga vip-at e kryeqytetit italian kanë ndërtuar vilat e tyre të shplodhjes, gjendet një manastir i cili me gjuhën e vendit shkruhet Monastero di Santa Maria di Grottaferrata.
Cila është shtysa që nëpërmjet këtij shkrimi na bën ta vendosim për një çast këtë manastir në vëmendje të lexuesve dhe sa të jetë e mundur para opinionit tonë publik?


Pianiano (Viterbo)


Në të (ka pamjen e një kompleksi me të paktën tetë godina të stilit të vyer mesjetar dhe është i rrethuar me mure të lartë si të jetë një kështjellë), ka rreth njëzetë murgj bazilianë katolikë dhe të gjithë këta i drejton arkimandriti Emiljano Fabrikatore (Emiliano Fabbricatore). Ai është një arbëresh nga Shën Sofia, në Kalabri një nga qytezat më qëndrestare të identitetit shqiptar. Kur në mes të tetorit 2001 i bëra një vizitë në përfundim të takimit ai më dhuroi librin mbi gjashtëqind faqesh për historinë e këtij manastiri. Në fletën e parë të tij kishte shkruar se ma kushtonte “me dashuri vëllazërore prej Arbreshë”. U emocionova pikërisht nga ky formulim. Arkimandriti Emiljano Fabrikatore kishte përdorur kodin e vjetër dhe të pashuar të bashkëkombësve tanë: shqiptarët e shtetit amë apo të trojeve të tjera, si edhe të gjithë ata që jetojnë në emigracion, arbëreshët i thërresin vëllezër. Është një fjalë shumë e ngrohtë edhe tani, emër që tregon lidhje gjaku, porse në gojën dhe të menduarit e tyre ajo ka një të kuptuar edhe më të valë, më të thellë, më të lartë, më bashkues. Në tekstin e shkruar në fletën e parë të librit arkimandriti fjalën e përkatësisë së tij etnike, arbëresh, në shenjë krenarie e pati nisur me A të madhe.
Në atë mes tetor të vitit 2001 ndërsa nisa të shfletoja librin, ende pa hyrë në faqet me lëndën e tij, pikërisht në fletën e dytë, me gërma të dukshme shkruhej se botimi qe kryer nën kujdesin e arkimandritit Marko Peta (Marco Petta). Edhe ky qe një emër i padyshimtë arbëresh.

Kohë më vonë kur puna e solli që për këtë bashkëkombës të bisedoja me Hasan Aliaj, botuesin dhe njëkohësisht kryeredaktorin e gazetës dy gjuhëshe “Rrënjët-Le Radici”, ky më shpjegoi se jo vetëm që Peta ishte një nga të emigruarit në Itali pesë shekuj më parë, saktësisht nga Hora e Arbëreshëve (Piana degli Albanesi), qyteza më e madhe e bashkëkombësve tanë në Siçili, por edhe se mendonte të qe nga Peta e Vlorës.

Kështu u shpreh, këtë origjinë pesëqindvjeçare i dha, me siguri jo patjetër sepse vetë Hasani është një vlonjat.
Nuk e pata fatin ta takoja këtë arbëresh të ditur, sepse ai tashmë nuk jeton. Ka ndërruar jetë në moshën mbi nëntëdhjetë vjeçare. Përveç një periudhe kur drejtoi Manastirin ai për shumë kohë ka qenë edhe drejtori i bibliotekës së tij. Pikërisht këtu, tek biblioteka, ku i gjithë personeli i shërbimit përbëhet nga nëpunës të shtetit italian dhe jo prej murgjve, gjendet edhe e arsyeja tjetër përse në këtë shkrim iu adresuam këtij institucioni fetar të Grotaferratës: në këtë bibliotekë të rrallë e të famshme për restaurimin e librave shumë të vjetër (midis tyre edhe të mbi njëmijë hartave dhe skicave, studimeve gjeometrike dhe blloqeve të shënimeve të Leondardo Da Vinçit) gjendet edhe një seksion shqiptar. Ky të befason për pasurinë e madhe të librave në gjuhën tonë. Patjetër është ndër më të rrallët dhe për të cilin pothuaj nuk dinë gjë deri edhe disa studiues. Kurse ata që shkojnë të konsultohen me të janë shumë të pakët.

Kur e zgjodhëm temën e këtij shkrimi, pra për të rrëfyer pjesën shqiptare të Manastirit të Grotafferatës, këtë e bëmë sepse edhe Hasan Aliaj është një nga ata që plotëson këtë tablo interesante bashkëkombëse të qytetit panoramik tek dyert e Romës. Prej asaj kodrine kryeqyteti italian të duket i gjithë tek këmbët, madje është disi e vështirë të dallosh se që prej qendrës së tij, siluetës së Koloseut, ai ka ndonjë vijë ndarëse me Grotafferatën.
Në Grotaferrata ka dukshëm prani shqiptarësh, jo thjesht dhe vetëm prej emigracionit të ri, por në të gjithë historinë e vet. Duket e habitshme megjithatë vetë manastirin në vitin 1004 e ka themeluar Nilo, një i shenjtë me origjinë aristokratike, i lindur në trojet e Kalabrisë buzët detit Jon, në Rosano. Para se të vinte në dyert e Romës ai ka pasur strehë lutjesh një shpellë në San Demetrio (Shën Mitër), qytezën që më pas u bë qendër e arbëreshëve të emigruar në Kalabri. Ai qe me mendje shumë të hapët, mik i madh i librave dhe i kulturës, njeri i tolerancës dhe i bashkëpunimit. Vetë Manastiri i shpallur një shekull e gjysmë më parë për italianët si monument kombëtar dhe i propozuar Uneskos që të fitojë statusin e pasurisë së kulturës botërore, është i ritit greko-bizantin, pra i atij riti që në Itali e përdorin arbëreshët. Në një farë mënyre ai është institucioni i tyre. Kjo i ka lidhur fort bashkëkombësit tanë me këtë Manastir, i vetmi në të gjithë Evropën Perëndimore, i cili duke qenë i këtij riti ka mbetur me Kishën Perëndimore, pra me Vatikanin. I tillë ka qenë në të mbi njëmijë vitet e ekzistencës së tij, i pandarë nga Kisha e Romës, madje edhe pasi Kisha Lindore, ajo e Bizantit, u nda prej saj. Nga Selia e Shenjtë Manastiri i Shën Mërisë së Grotaferretës konsiderohet jo si mur ndarës, por si urë lidhëse mes Lindjes dhe Perëndimit. E pajisur me këto vlera e gjithë kisha ortodokse arbëreshe në Itali, pjesë e tolerancës fetare karakteristike shqiptare, e ka këtë institucion pikë referimi të saj dhe në disa piktura të vendosura nëpër mure sheh se tradita e drejtimit të tij prej klerikëve arbëreshë është shumë e vjetër dhe e vazhduar. Kur herën e fundit qemë atje, në mars 2009, në hyrjen e sallës së madhe të bibliotekës qenë nderur postera për një veprimtari të kishës së Horës së Arbëreshëve.


Do të ishte shumë e gëzueshme për ne shqiptarët vetëm prania e këtij institucioni mjaft të spikatur në vetë dyert e Romës, por klerikët arbëreshë të tij shkojnë shumë më tej se mbajtja gjallë e ritit fetar të tyre, çka në kushtet e një popullsie krejtësisht katolike ka pasur rëndësi të jashtëzakonshme sepse u ka ruajtur në mërgim identitetin kombëtar. Arkimandriti Emiljano Fabrikatore herë pas here ndihmon financiarisht, ndonjëherë deri edhe me njëqind e pesëdhjetë euro, botimin e gazetës “Rrënjët-Le Radici”. Ato shuma nuk i merr prej ndonjë fondi kishtar apo publik, por prej pagës së vet.
Grotaferrata është një vend shumë simbolik për ne shqiptarët edhe sepse aty botohet ky organ mediatik tashmë dymbëdhjetë vjeçar, me një tirazh në letër prej dy mijë kopjesh dhe në formatin elektronik të dërgueshëm në disa qindra adresa. Ajo gazetë është një e përmuajshme larg politikës, që boton histori të kombit tonë, bën të njohur frymën tonë perëndimore. Me “në duar” këtë buqetë të vlerave shqiptare ajo shkon me postë dhe nëpërmjet internetit në të gjithë botën. Mbërrin rregullisht në paketa me dhjetëra kopje në disa pika vullnetare shpërndarjeje në Austri, në Angli (ku ndihmojnë kompozitori Thoma Simaku dhe studiuesi i njohur i çështjeve shqiptare Gëzim Alpion), në Greqi, në Kanada (këtu i palodhur në përhapjen e saj është shkrimtari Faruk Myrtaj), në disa qytete të mëdhenj të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në Francë (më aktivët këtu janë Solane D’Angeli, bija e autorit të librit proshqiptar “Enigma” si edhe Vasil Qesari, punonjës në televizionin e njohur publik France 3). Gazeta “Rrënjët” shkon edhe në Norvegji, në Danimarkë, në Australi. Në Argjentinë e pret për më pas shpërndarë në dhjetëra adresa, kryesisht arbëreshësh, Mersini, dikur portieri i ekipit futbollistik të Vlorës.

Kjo e përmuajshme që mbahet në jetë nga një pasion i pazakonshëm i një adhuruesi të shtypit të lirë si Hasan Aliaj, shkon gjer në Zelandën e Re. Atje ai ka hyrë në kontakt me një qytet ku jeton një bashkësi shqiptarësh prej nëntë familjesh.
“Rrënjët” vjen edhe në Shqipëri (Moikom Zeqo është një ndër të lexuesit e saj). Në Itali vrapon pothuaj në të gjitha vendbanimet e bashkëkombësve tanë të vjetër. Tek Hora e Arbëreshëve e mbështet një pasardhës i derës së famshme atdhetare të Skirojve.
Ja pse nuk duhet humbur nga vëmendja, doemos as nga shprehja e mirënjohjes, Grotaferrata. Në dyert e Romës ka rrënjë shqiptare.

Copyright 2007 Gazeta Shqiptare
trokit ketu


[ Edited Thu Jun 03 2010, 12:07pm ]

Ju pershnes tanve. Ju falemnders per shoqnin tuej, e ju prift e mara tanve pa perjashtim. Kam ndryshue shpin, e kam shkue me shpi te
... Me vjen keq po s'kam mundsi me u dukt ma ktej parit. Ju pershnes me mirnjohje e dashamirsi.

Back to top
L - N
Thu Jun 03 2010, 12:04pm
Registered Member #1228
Joined: Wed Sep 12 2007, 10:00am

Posts: 10623
Trajtim i veçantë shkencor i mërgimit dhe integrimit të shqiptarëve në Venedik




03-06-2010 / Nga Teuta Shala (Asistente ne Institutin e Histori

Libri i Lucia Nadin, “Shqiptarët në Venedik. Mërgim dhe Integrim 1479-1552”, “55”, Tiranë 2008,f 255.

Studiuesja italiane Lucia Nadin, pas publikimit të punimeve të shumta me tematik nga historia mesjetare shqiptare, si dhe pas zbulimit dhe përgatitjes për botim të Statuteve të Shkodrës, kohë me parë ajo u shfaqë para lexuesve dhe studiuesve shqiptarë edhe me librin, “Shqiptarët në Venedik. Mërgim dhe Integrim 1479-1552”, duke trajtuar dhe analizuar me mjaftë përpikëri dhe përkushtim mërgimin dhe integrimin e shqiptarëve në Venedik.

Trajtimi i këtij problemi në librin në fjalë përfshin periudhën kohore prej vitit 1479, përkatësisht pas rënies së Drishtit dhe të Shkodrës nën sundimin osman, deri në vitin 1552, vit i cili, siç shpjegon autorja në hyrje të librit shënon përmbylljen e një procesi të integrimi të popullsisë shqiptare në Venedik.



Brenda këtij harku kohor autorja duke u mbështetur kryesisht në dokumente arkivore, dhe duke u thelluar në fakte dhe analiza, vë në pah duke i gërshetuar me një mjeshtri të rrallë njërën me tjetrën dy segmente mjaft të ndërlikuara mërgimin dhe njëkohësisht integrimin e shkodranëve dhe të drishtianëve në rrjedhat shoqërore, politike, ekonomike e kulturore në Venedik. Të gjitha këto, studiuesja Lucia Nadin me zotësinë vërtet prej një studiueseje të mirëfilltë, i ka mbarështuar në kuadër të katër kapitujve si:”Luftërat dhe ikja e madhe”, “Paqja dhe kujtesa”, “Puna dhe integrimi”, “Kronika në krijimin letrar”.
Kapitulli i parë ”Luftërat dhe ikja e madhe”, për të cilin njëherit mendojmë se e përbën edhe thelbin e problematikës së trajtuar në këtë libër, paraqet në mënyrë të përmbledhur luftën e cila u bë edhe shkaktare që pas rënies së Shkodrës dhe të Drishtit popullsia e këtyre dy qyteteve të mërgoi në Venedik. Duke e përshkruar në mënyrë sintetike luftën e Shkodrës, autorja vë në dukje se Venediku për ti dhënë fund një lufte tepër të gjatë dhe të dëmshme për tregtinë e saj vendosi që të hyjë në bisedime me turqit ku si rrjedhojë e këtyre bisedimeve qyteti i Shkodrës kaloi në duart e turqve. Më tej autorja me plot të drejt konstaton se pas rënies së Shkodrës, për popullsinë e këtij qytetit dhe të qyteteve fqinje filluan ditët e eksodit, që do të thotë të mblidhje një grusht plaçkash, të niseshe drejt bregut të detit, të merrje anijen e t’i drejtoheshe bregut tjetër të Adriatikut me destinacion Venedikun.
Si pasojë e eksodit në fjalë ku popullsia e Shkodrës dhe e Drishtit të cilat qytete janë edhe objekt trajtimi i këtij libri, u detyruan që të shkojnë në Venedik, studiuesja Nadin me mjaft përkushtim i qaset dhe nuk lë pa përmendur edhe mikpritjen të cilën e hasën nga ana e venedikasve njerëzit e ardhur përtej Adriatikut siç i quan ajo popullsinë shqiptare të vendosur aso kohe në Republikën e Venedikut.
Në vazhdën e këtyre të dhënave studiuesja Nadin në mënyrë të veçantë ndalet të gratë të cilat ishin kryesisht të vejat e luftëtarëve të rënë në rrethimet e viteve 1474 dhe 1479, të cilat me të shkuar në Venedik gëzuan një mbrojtjeje dhe mbështetje të posaçme.
Krahas integrimit të këtyre grave në jetën e përditshme Studiuesja Nadin nuk anashkalon edhe virtytet e larta që i karakterizonin këto gra, të cilat siç potencon ajo gjatë shekullit XVI do të ktheheshin në një shembull ndershmërie për shoqërinë e moralin venecian. Për të forcuar akoma më shumë këtë të dhënë ajo shton se në vitin 1554 u botua në gjuhën latine një përmbledhje me jetën e personaliteteve të shquara të historisë venedikase.
Në atë vepër e cila u kushtohet grave të shquara, një faqe e veçantë i’u kushtohet edhe grave shkodrane të cilat personifikohen si frymëzuese të besnikërisë ndaj atdheut. Madje për to thuhet se gjatë gjithë jetës së tyre ato gra kanë ruajtur një sjellje që meriton veçse lavde.
Hapësirë e veçantë në libër i’u kushtohet edhe burrave shkodran dhe atyre drishtian, të cilët pas dorëzimit të qyteti në duart e turqve kaluan në Venedik. Për shkak të qëndrimit të tyre deri në fund të luftës dhe për hir të trimërisë së treguar me këtë rast, ajo këta burra me plot të drejt i quan si “besnik të pa tundur”. Nga të dhënat që autorja na ofron për këta burra del qartë se edhe ata gëzuan respektin dhe mikpritjen nga Republika e Venedikut. Sipas saj ishte në përgjegjësinë e qeveritarëve që të gjenin vende të lira dhe të punësonin shqiptarët e ardhur nga Shkodra dhe Drishti.
Valët e emigrimit sollën në Venecie edhe njerëzit e fesë. Këtë valë të emigrimit, studiuesja Lucia Nadin e shtjellon në kuadër të nëntitullit Klerikët. Në këtë botim autorja vend të veçantë i ka kushtuar edhe shumë çështjeve që kanë të bëjë me integrimin e shqiptarëve në fusha të ndryshme të jetës, e veçanërisht me një përkushtim të veçantë ajo i qaset inkuadrimit dhe kontributit të tyre në rrjedhat kulturore. Këtë problem studiuesja e elaburon në kapitullin e dytë “Paqja dhe kujtesa”. Vend të rëndësishëm në libër zë edhe trajtimi i profesioneve të ndryshme që ushtronin shqiptarët në Venedik, të cilat autorja i trajton në kuadër të kapitullit “Puna dhe integrimi”.
Nga listat e shumta të cilat flasin për profesionet që u ushtruan nga shqiptarët që mërguan në Venedik, vihet re se profesionet që më së shumti i ndeshim janë ato të tregtarit të çikërrimave, heqësit të mëndafshit, qethësit, endësit fanellatës,rrobaqepësit, prodhuesit të xhupave,etj.
Krahas këtyre, ata ushtronin edhe disa profesione të tjera si atë të nallbanëve, të opingarëve, të peshuesve dhe të doganierëve, profesione të cilat siç ve në dukje studiuesja Nadin, Shkodranët e shumtë që mërguan në Venedik me siguri i sollën me vete. Lidhur me këtë, me tej ajo shton se Senati venedikas më 1479, në detyrën e matësve d.m.th të peshuesve emëroi disa shkodran. Emërimi i tyre në këtë detyrë nga ana e senatit u bë për faktin se ata morën parasysh aftësitë mjaftë të avancuara të shkodranëve në këtë aspekt. Njëherazi vend i veçantë në libër i është kushtuar edhe aspekteve të tjera të cilat lidhën ngushtë me aktivitetet e të mërguarve në Venedik pas rënies së Shkodrës. Në këtë drejtim autorja nuk lë pa përmendur dhe trajtuar as çështje tjera të rëndësishme që iu referohen integrimit dhe kontributit të shkodranëve dhe drishtianëve në jetën e përditshme.
Duke u mbështetur në të dhënat e shumta arkivore, autorja në librin në fjalë ka trajtuar edhe kontributin e shqiptarëve në fushën e krijimtarisë letrare. Për lexuesin e në veçanti për studiuesin interes paraqet edhe shtojca e cila është e pasuruar me ilustrime të shumta, të cilën autorja e ka paraparë si të rëndësishme dhe të domosdoshme për ta përmbyllur librin. Duke e përfunduar këtë vështrim, mund të konkludojmë se libri “Shqiptarët në Venedik. Mërgim dhe Integrim 1479-1552”, i studiueses Lucia Nadin, për nga përmbajtja e të dhënave si dhe për nga trajtimi i thukët që iu bëhet çështjeve të rëndësishme që lidhen me mërgimin dhe integrimin e popullsisë shqiptare në Venedik, përben interes jo vetëm për opinionin shkencor por edhe më gjerë duke na dhënë një tablo të plotë për sfidat dhe peripecitë e shumta me të cilat ata u përballën, në të njëjtën kohë na sjellë edhe tërë gamën e sukseseve dhe të arriturave në fusha të ndryshme të jetës.
Dhe krejt në fund e ndiej për obligim që të përgëzoi shtëpinë botuese “55” për botimin e këtij libri me vlera të rralla shkencore qoftë për shkak të përgatitjes për botim ashtu edhe për shkak të përkthimit të shkëlqyer në gjuhën shqipe të bërë nga studiuesi i mirëfilltë i periudhës mesjetare shqiptare Prof. dr. Pëllumb Xhufi.


Marre prej Gazeta 55 Online
trokit ketu


[ Edited Thu Jun 03 2010, 12:16pm ]

Ju pershnes tanve. Ju falemnders per shoqnin tuej, e ju prift e mara tanve pa perjashtim. Kam ndryshue shpin, e kam shkue me shpi te
... Me vjen keq po s'kam mundsi me u dukt ma ktej parit. Ju pershnes me mirnjohje e dashamirsi.

Back to top
 

Jump:     Back to top

Syndicate this thread: rss 0.92 Syndicate this thread: rss 2.0 Syndicate this thread: RDF
Powered by e107 Forum System
Kerko ne Google dhe ShkodraOnline.Com
Custom Search
Mire se Vini
Emri i Identifikimit:

Fjalkalimi:




Me Kujto

[ ]
[ ]
Muzik Shkodrane - Sagllam


 
Chat Box
You must be logged in to post comments on this site - please either log in or if you are not registered click here to signup

Shkodra ne Youtube
Any use of the name and content of this website without the explicit written consent of the owners is strictly prohibited and it is protected under law. Email:webmaster@shkodraonline.com Per cdo ankese ju lutem mos hezitoni te na shkruani Flm. info@shkodraonline.com
Theme created by Free-Source.net
Render time: 0.2793 sec, 0.0757 of that for queries. DB queries: 34. Memory Usage: 2,558kB